ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ
ΜΕ ΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ:
ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ
ΤΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΡΕΘΥΜΝΟΥ
ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΡΕΘΥΜΝΟΥ
1995-1997
Στόχος: Ένα βήμα για τη διασύνδεση του Εργαστηρίου Ψυχολογίας με την τοπική
κοινωνία μέσω εισηγήσεων-συζητήσεων, με ελεύθερη είσοδο στο κοινό. Το
περιεχόμενο του συνόλου των εισηγήσεων προέρχεται κυρίως από την ψυχολογία της
ανθρώπινης ανάπτυξης και την ψυχολογία/ψυχοπαθολογία της καθημερινής ζωής.
Χώρος: Το Εργαστήριο (Ρέθυμνο, Ελιδάκι ) και οι χώροι των συνεργαζόμενων φορέων
(Σχολεία, Δήμοι, Κοινότητες, Ενορίες, Πολιτιστικοί Σύλλογοι, ΚΑΠΗ, Σύλλογοι
Γονέων, κ.ά.)
Χορηγοί: -
Έξοδα: Τα έξοδα μετακίνησης τα επωμίσθηκαν οι ομιλητές.
Διοργάνωση: Εργαστήριο Αναπτυξιακής, Πειραματικής και Γνωστικής Ψυχολογίας,
Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης.
|
Υπεύθυνος
Προγράμματος: |
Γιάννης Κουγιουμουτζάκης
|
| Συνεργάτες: |
Θεώνη Βελλή |
| |
Μαρία Πλατσίδου |
| |
Σοφία Τριλίβα |
| |
Αντώνης Κούτης |
Απολογισμός (1997)
Κατά τα ακαδημαϊκά έτη 1995-1996 και 1996-1997 πραγματοποιήθηκαν συνολικά
58 εισηγήσεις-συζητήσεις στους Νομούς Ρεθύμνης και Ηρακλείου.
Στον Νομό Ρεθύμνης έγιναν
39 εισηγήσεις-συζητήσεις (Οκτώβριος 1995- Δεκέμβριος
1997).
Στην πόλη του Ρεθύμνου έγιναν
26
εισηγήσεις.
Στην Επισκοπή έγιναν
2 εισηγήσεις.
Στο Πέραμα έγιναν
5 εισηγήσεις.
Στο Σπήλι έγιναν
3 εισηγήσεις.
Στον Φουρφουρά έγιναν
3 εισηγήσεις.
Στον Νομό Ηρακλείου έγιναν
19
εισηγήσεις-συζητήσεις (Σεπτέμβριος 1996-Ιούνιος
1997).
Στις Δαφνές έγιναν
11
εισηγήσεις-συζητήσεις.
Στον Ρούβα έγιναν
3
εισηγήσεις.
Στον Σίββα έγιναν
4
εισηγήσεις.
Στην
Κασταμονίτσα έγινε
1 εισήγηση.
Η ανταπόκριση των ανθρώπων της τοπικής κοινωνίας ήταν μεγάλη και η συμμετοχή
τους στον διάλογο ήταν συνεχής και σοβαρή.
Προτείνεται η συνέχιση του προγράμματος.
Παρακάτω περιγράφονται οι τίτλοι των εισηγήσεων κατά πόλη/χωριό και οι
ομιλητές/ομιλήτριες.
ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ-ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΝΟΜΟ ΡΕΘΥΜΝΗΣ
(Οκτώβριος 1995- Δεκέμβριος 1997).
Πόλη Ρεθύμνου
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η ψυχολογία της εγκυμοσύνης, του τοκετού και της βρεφικής
ηλικίας.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η ψυχολογία των νηπιακών χρόνων.
■ Μ. Πλατσίδου: Το παιδί στο σχολείο: Νέες προοπτικές, δυνατότητες και
προβληματισμοί.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη κατά την παιδική,
την προεφηβική και την εφηβική ηλικία.
■ Θ. Βελλή: Νέος/νέα ενήλικας: Προγραμματισμός «ζωής» στο πλαίσιο των ρόλων των
δύο φύλων.
■ Θ. Βελλή: Η νέα οικογένεια: Δύο οικογένειες σε μία;
■ Θ. Βελλή: Μορφές μητρότητας: Μάνα υπάρχει μόνο μία;
■ Θ. Βελλή: Είδη οικογενειών: Συμβάντα στην πορεία ζωής της οικογένειας.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Μισός αιώνας ζωής: Η δεκαετία των – ήντα.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η ψυχολογία της προγεροντικής και της γεροντικής ηλικίας.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η τηλεοπτική εμπειρία βρεφών, νηπίων, παιδιών και εφήβων
και τα ζωντανά πρότυπα βίας και «παλικαριάς» στη σύγχρονη Κρήτη.
■ Μ. Πλατσίδου: Βιολογική θεώρηση του γήρατος.
■ Μ. Πλατσίδου: Συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη κατά τα γηρατειά.
■ Μ. Πλατσίδου: Γνωστική ανάπτυξη κατά τα γηρατειά.
■ Μ. Πλατσίδου: Μνήμη κατά την τρίτη ηλικία.
■ Μ. Πλατσίδου: Ψυχοπαθολογία της τρίτης ηλικίας.
■ Μ. Πλατσίδου: Γέροντες στα ιδρύματα.
■ Μ. Πλατσίδου: Ηλικιωμένοι στα ΚΑΠΗ.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η ψυχολογία της θνήσκουσας συνείδησης και του πένθους.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Βιολογική ωρίμανση και νοητική ανάπτυξη κατά την εφηβεία.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη κατά τα προεφηβικά
και τα εφηβικά χρόνια
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Οι σχέσεις των εφήβων με την οικογένεια, τους φίλους και
τους καθηγητές.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Οι σύγχρονοι ρόλοι των γονέων με παιδιά στην προεφηβική
και στην εφηβική ηλικία.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Τα πρότυπα ζωής, ο έρωτας και ο ελεύθερος χρόνος των
εφήβων στην Κρήτη.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Προβολή ταινίας πάνω στην ψυχοπαθολογία της οικογένειας
εφήβου – Συζήτηση.
■ Σ. Τριλίβα: Ψυχοπαθολογία προσώπων και πλαισίων κατά την εφηβεία.
ΕΠΙΣΚΟΠΗ
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Στη σχέση ενήλικα-παιδιού πρώτος δάσκαλος δεν είναι ο
ενήλικας.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Διαγενεαλογική επικοινωνία στον σύγχρονο κόσμο.
ΠΕΡΑΜΑ
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η ψυχολογία των εμβρύων, των νεογνών και των βρεφών.
■ Μ. Πλατσίδου: Η ψυχολογική ανάπτυξη κατά την παιδική ηλικία.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η ψυχολογική ανάπτυξη κατά την εφηβική ηλικία.
■ Θ. Βελλή: Νέος/νέα ενήλικας: Προγραμματισμός «ζωής» στο πλαίσιο των ρόλων των
δύο φύλων.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η ψυχολογία της τρίτης ηλικίας και η ψυχολογία του
θανάτου.
ΣΠΗΛΙ
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η ψυχολογία των βρεφικών και των νηπιακών χρόνων.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η ψυχολογία της εφηβείας.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η ψυχολογία της τρίτης ηλικίας, του θανάτου και του
πένθους.
έγιναν 26 εισηγήσεις.
ΦΟΥΡΦΟΥΡΑΣ
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η ψυχολογία των βρεφικών, των νηπιακών και των παιδικών
χρόνων.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Τηλεοπτικά και ζωντανά πρότυπα βίας και «παλικαριάς» στα
παιδιά της σύγχρονης Κρήτης.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η ψυχολογία της προγεροντικής και της γεροντικής ηλικίας.
ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ-ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΝΟΜΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ
(Σεπτέμβριος 1996-Ιούνιος 1997).
ΔΑΦΝΕΣ
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η καταγωγή του διαλόγου στον άνθρωπο: Εμβρυϊκή, βρεφική
και νηπιακή ανάπτυξη.
■ Μ. Πλατσίδου: Παιδικά χρόνια: Οικογένεια και σχολείο στην κρητική ύπαιθρο.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η ψυχολογία των εφήβων στον σύγχρονο κόσμο και στην
κρητική ύπαιθρο.
■ Α. Κούτης & Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η ψυχολογία της τρίτης ηλικίας και του
θανάτου.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Προβολή ταινίας πάνω στο αξιοπρεπές τέλος των ανθρώπων –
Συζήτηση.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Ο ρόλος της τηλεόρασης στην ανθρώπινη ανάπτυξη.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Επιλογή συντρόφου κατά τα χρόνια της νεότητας.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Το αλλάζει στο σώμα και στον νου κατά την προεφηναία και
την εφηβεία.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Φιλίες και έρωτες κατά την εφηβεία. Και οι γονείς;
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: «Εκεί που είσαι ήμουνα και εκεί που είμαι θα ‘ρθεις»:
Γιατί συγκρούονται οι νέοι με τους γονείς τους;
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Χημικά και άλλα ναρκωτικά.
ΡΟΥΒΑΣ
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Η ψυχολογία της εγκυμοσύνης, των βρεφικών και των
νηπιακών χρόνων.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Ψυχολογική ανάπτυξη κατά την παιδική και την εφηβική
ηλικία.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Ψυχολογία τρίτης ηλικίας, θανάτου και πένθους.
ΣΙΒΒΑΣ
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Εμβρυϊκή, βρεφική και νηπιακή ανάπτυξη.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Αναπτυσσόμενα νήπια και παιδιά στην κρητική ύπαιθρο
■ Μ. Πλατσίδου: Νεανικά χρόνια και επιλογή συντρόφου.
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Ο ρόλος της τηλεόρασης στη σύγχρονη ζωή και στην κρητική
ύπαιθρο.
ΚΑΣΤΑΜΟΝΙΤΣΑ
■ Γ. Κουγιουμουτζάκης: Διαγενεαλογική επικοινωνία στον σύγχρονο κόσμο και στην
κρητική ύπαιθρο.
ΤΟ Μάθημα
Γιάννης Κουγιουμουτζάκης
Την Άνοιξη του 1995 σε ένα όμορφο
ορεινό χωριό του Νομού Ρεθύμνης έγιναν 3 εισηγήσεις-συζητήσεις.
Την πρώτη βραδιά ήρθαν πολλοί κάτοικοι όλων των ηλικιών. Στην πρώτη σειρά
καθόταν μία γριά, ντυμένη στα μαύρα - τυπική μορφή της παραδοσιακής Κρήτης. Τη
δεύτερη βραδιά ήρθαν περισσότεροι. Πάλι στην πρώτη σειρά η γριούλα.
Την τρίτη βραδιά η αίθουσα ήταν ασφυκτικά γεμάτη – οι άνδρες δεν πήγαν στο
καφενείο. Πριν από την εισήγηση ο μοναδικός καφετζής του χωριού με πήρε παράμερα
και με ρώτησε ευγενικά, με τη χαρακτηριστική τοπολαλιά:
- Κουμπάρε τελειώνεις απόψε;
- Τελειώνω κουμπάρε.
- Ε, να πας κουμπάρε στο καλό γιατί ετσά που πάμε θα μου κλείσεις το μαγαζί…
Γέλασα, με κέρασε μια ρακή και μεζέ από αυτούς που ετοίμαζαν οι διοργανωτές για
το τέλος της βραδιάς. Δώσαμε τα χέρια, με την υπόσχεση «να πάω στο… καλό»…
Μπήκα στην αίθουσα, καλησπέρισα και άρχισα την εισήγηση, προσαρμόζοντας όσο
μπορούσα τον λόγο μου στον λόγο των κατοίκων του χωριού. Η γριούλα με το μαύρο
τσεμπέρι για τρίτη συνεχή βραδιά, εκεί, στην πρώτη σειρά, να με κοιτάζει στα
χείλη. Τέλειωσα όσα είχα να καταθέσω για διάλογο, ο οποίος κράτησε αρκετά.
Όταν τέλειωσε η μάζωξη, πλησίασα την γριούλα και την ευχαρίστησα που τιμούσε με
την παρουσία της την προσπάθειά μας επί τρία συνεχή βράδια. Μία κυρία δίπλα της
γέλασε, και μου είπε:
- Δυνατά μπρε τση μίλιε γιατί είναι 90 χρονώ, και δεν ακούει μπόμπες…
Με δυνατή φωνή την ευχαρίστησα για την παρουσία της και τη ρώτησα γιατί, αφού
έχει προβλήματα ακοής, έρχεται επί τρία συνεχή βράδια στη μάζωξη;
Η απάντησή της:
- Παρέα παιδί μου, παρέα. Κατέχεις ιντά ‘ναι η αμοναξά τω γερόντω στο
χωριό;
Βουβαθήκαμε όσοι ακούσαμε την απάντηση. Μας καληνύχτισε λέγοντας: «Ε, και την
άλλη βόλιτα με το καλό παιδί μου» - και ο κουμπάρος ο καφετζής Γιαγιά; Κρατώντας
με το ένα χέρι το μπαστούνι και με το άλλο αγκαζέ μία άλλη γριά, πήραν σιγά σιγά
το σοκάκι για τα σπίτια τους.
Το θέμα που είχα καταθέσει για διάλογο εκείνη τη βραδιά είχε ως τίτλο «Η
ψυχολογία της προγεροντικής και της γεροντικής ηλικίας». Δεν υπήρχε πιο σοβαρός
επίλογος από τη μεστή κουβέντα της γριούλας – που τα είπε όλα, μα όλα, σε μία
μόνο πρόταση.
Επιστρέφοντας νύχτα με το αυτοκίνητο από το όμορφο ορεινό χωριό του Νομού
Ρεθύμνης στο Ηράκλειο, πήρα την απόφαση που δούλευα στον νου μου όλο το εξάμηνο:
θα προσκαλούσα την Αντωνακομαρία, ετών 83, από ένα φιλήσυχο πεδινό χωριό της
Νότιας Κρήτης, να κάνει μάθημα στους φοιτητές μου. Ήταν τέλη Μαΐου του 1995,
είχα τελειώσει τις παραδόσεις και έκανα επαναλήψεις πάνω στην «Αναπτυξιακή
θεώρηση της τρίτης ηλικίας».
Το Σάββατο πήγα και την βρήκα στο χωριό της, στη Μεσαρά. Εξήγησα το αίτημά μου.
Μου είπε:
- Νάρθω, μα δεν κατέχω να μιλώ καλά και ντρέπομαι.
Τελικά την έπεισα, λέγοντάς της, ότι οι φοιτητές θα ρωτούν ό,τι θέλουν για τα
βιώματα της τρίτης ηλικίας και αυτή, αν θέλει, θα τους απαντά κατά πως νομίζει ή
έχει βιώσει.
Την παραμονή του μαθήματος την έφερε από το χωριό ο γιος της, ο Γιώργης. Έμεινε
στην κόρη της την Αντωνία στο Ηράκλειο. Το βράδυ την πήρα τηλέφωνο, την
ευχαρίστησα που ήρθε και της είπα ότι το πρωί 8 ώρα θα περνούσα με το αυτοκίνητο
να την πάρω να πάμε στο Ρέθυμνο για το μάθημα.
- Όφου ιντά καμα παιδί μου και ίντα γυρεύγω εγώ σε Πανεπιστήμια και πώς θα μιλώ
στα κοπέλια - μου είπε ανήσυχη στο τηλέφωνο.
Την καθησύχασα, της είπα ότι θα κάθομαι δίπλα της στην έδρα και αν χρειαστεί θα
την βοηθούσα. Είπαμε καληνύχτα, αλλά μου έδωσε να καταλάβω ότι αγωνιούσε για τον
νέο, πρωτόγνωρο πανεπιστημιακό της ρόλο. Το πρωί που πήγα να την πάρω, η Αντωνία
μου είπε ότι η Μάνα της δεν κοιμήθηκε καλά τη νύχτα.
Στο ταξίδι για το Ρέθυμνο ήταν λίγο ανήσυχη.
- Μα ίντα δα θα λέω εγώ στα κοπέλια; - έλεγε και ξανάλεγε.
Φτάσαμε, πήγαμε στο γραφείο μου, ήπιαμε καφέ, κάναμε μια βόλτα στον χώρο – τότε
το Πανεπιστήμιο στεγαζόταν στα Περιβόλια. Κοίταζε με περιέργεια τους φοιτητές
και τις φοιτήτριες και σχολίαζε σκωπτικά τη θερινή ενδυμασία των φοιτητριών
(«…όλα στη φόρα»). Όταν επισκεφτήκαμε τη Βιβλιοθήκη και είδε τα βιβλία είπε:
- Ιδέ βιβλία, να κουζουλαθείτε θέλει. Άδικο είχε;
Είχε ηρεμήσει. Ήταν ευδιάθετη.
Όταν μπήκαμε στην τάξη πήγε κατευθείαν και κάθισε στη έδρα με έναν αέρα και μία
σιγουριά σαν να δίδασκε χρόνια σε Πανεπιστήμιο!
- Καλημέρα σας κοπέλια - είπε χαρούμενα πριν προλάβω να την συστήσω στους
φοιτητές.
- Ε, ίντα κάνομε δα; - γυρίζει και μου λέει.
Αφού την σύστησα και την ευχαρίστησα, είπα στους φοιτητές τους κανόνες του
παιχνιδιού και άρχισαν οι ερωτήσεις. Απάντησε σε όλες η «αγράμματη» Δασκάλα. Αν
αφαιρέσεις τα δύο διαλείμματα, επί δύο και πλέον ώρες απαντούσε αυθόρμητα, με
σιγουριά, υψώνοντας που και που τη φωνή της, ειδικά όταν σχολίασε τις «συντάξεις
πείνας» των αγροτών. Οι συνειρμοί της έτρεχαν σαν άλογα. Είχε άποψη, είχε πείρα,
είχε στοχασμό η χήρα, η Αντονακομαρία. Είχε τη σοφία που φέρνουν η ηλικία, τα
βάσανα της ζωής και ο κρυφός φόβος του τέλους. Μίλησε με τρόπο απλό, κατανοητό,
ενώ συνεχώς πυροδοτούσε τον διάλογο με τρόπο έξυπνο – τέλειωνε ό,τι είχε να πει
με μία ερώτηση. Είπε για τις αρρώστιες, τις δυσκολίες, τη φτώχια, τις χαρές των
γηρατειών μαζί με μια ευχή:
- Νάναι καλά τα κοπέλια μου και τα κοπέλια όλω ντω αθρώπω.
Είπε ότι είχε έτοιμο τον τάφο της και πώς μάλωσε με τον μάστορα – «ο παράορος» -
γιατί πήγε να της τον κάνει μικρό, στενό και χαμηλό. Είπε πως είχε έτοιμα τα
ρούχα που θα της έβαζαν όταν θα πέθαινε – «τα καλά μου ρούχα». Είπε πώς τους
νεκρούς τους πλένουν με κρασί πριν τους ντύσουν με τα «καλά
τους ρούχα».
Η μόνη μου παρέμβαση ήταν να μεταφράσω για τους μη Κρήτες φοιτητές τέσσερεις
λέξεις της προσκεκλημένης μας ομιλήτριας – το εδά (τώρα), το ντελόγο (αμέσως),
το κατέχω (γνωρίζω) και το δωρικό παράορος (μεταφορικά ο αλλόφρων, ο τρελός). Το
μάθημα έφτανε στο τέλος του. Η τελευταία ερώτηση ήρθε από μία φοιτήτρια:
- Ποιο θα λέγατε ότι είναι σήμερα το πιο σοβαρό πρόβλημα των ηλικιωμένων
ανθρώπων στο χωριό σας;
Κόμπιασε. Με σπασμένη φωνή η Δασκάλα απάντησε στη φοιτήτρια:
- Η αμοναξά θυγατέρα μου, η αμοναξά.
Σωπάσαμε. Είχαμε ανάγκη τη σιωπή για να χωνέψουμε το άμεσο, το αδιαμεσολάβητο
από θεωρίες και περίσσιες έννοιες, νόημα του λόγου της. Και μετά όρθιοι οι
φοιτητές ξέσπασαν σε ένα αυθόρμητο χειροκρότημα παραδοχής. Βγήκαμε από την τάξη
και οι φοιτητές ακόμα την χειροκροτούσαν. Έχω προσκαλέσει πολλούς και ονομαστούς
συναδέλφους στα μαθήματά μου. Ποτέ το χειροκρότημα των φοιτητών δεν ήταν τόσο
ζεστό, αυθόρμητο και αληθινό.
Πήγαμε στη Γραμματεία να υπογράψει κάτι χαρτιά, διότι, σύμφωνα με τον Νόμο, ως
προσκεκλημένη ομιλήτρια έπρεπε να πληρωθεί – αν θυμάμαι καλά 9.000 δραχμές την
ώρα. Δηλαδή, 27.000 δραχμές για τις 3 ώρες μάθημα – για την εποχή ποσό όχι
ευκαταφρόνητο μπροστά στην αγροτική «σύνταξη πείνας». Αντί για υπογραφή έβαλε
ένα σταυρό, αλλά μετά την «υπογραφή» αρνήθηκε να πάρει τα χρήματα, λέγοντας:
- Ίντα λογάται, έμου μ’ έφερες και μίλησα στα κοπέλια, έμου θα με πλερώσεις;
Ούτε η Γραμματέας ούτε εγώ καταφέραμε να την πείσουμε ότι δικαιούται τα χρήματα.
Έμεινε η Υπογραφή και η Περηφάνια της να θυμίζουν ΤΟ μάθημα που μας πρόσφερε.
Με μία επιτροπή φοιτητών πήγαμε στο μικρό λιμάνι του Ρεθύμνου να κάνουμε το
τραπέζι στην προσκεκλημένη μας. Φάγαμε ψάρι και όταν ήρθε η ώρα να φύγουμε η
Αντονακομαρία έβγαλε από την τσέπη της ένα δεμένο άσπρο μαντήλι και το έλυσε για
να πληρώσει το τραπέζι «ντω κοπελιώ». Δεν την αφήσαμε και μας είπε ότι:
- Θα σας αφήσω στην ίδια ντάξη εδά που επήρα το κολάι…!
Στον γυρισμό για το Ηράκλειο κοιμήθηκε στο αυτοκίνητο. Ανάσαινε ήρεμα με ένα
αμυδρό χαμόγελο στο σκαμμένο της πρόσωπο. Είχε κουραστεί, αλλά νομίζω ήταν
χαρούμενη, γιατί στα 83 της χρόνια κάποιοι νέοι άνθρωποι άκουσαν σοβαρά αυτά που
είχε να τους πει – τα πολλά που είχε να τους πει, μαζί με εκείνο, το ένα, με το
οποίο έκλεισε το μάθημά της.
Δύο άγνωστες μεταξύ τους ηλικιωμένες, η μία από ένα ορεινό και η άλλη από ένα
πεδινό χωριό της Κρήτης, συμφωνούσαν σε ένα πολύ σοβαρό, οικουμενικό πρόβλημα των
καιρών μας:
- Παρέα παιδί μου, παρέα. Κατέχεις
ιντά ‘ναι η αμοναξά τω γερόντω στο χωριό;
- Η αμοναξά θυγατέρα μου, η αμοναξά.
Στις γραπτές εξετάσεις του Ιουνίου οι φοιτητές του μαθήματος μάντεψαν σωστά τη
βασική ερώτηση που ο διδάσκων τούς ζήτησε να αναπτύξουν κριτικά.
Λίγο αργότερα αρχίσαμε τη συστηματική εμπειρική έρευνα πάνω στις σχέσεις
βρεφών-γιαγιάδων και βρεφών-παππούδων (Διδακτορικές Διατριβές των Ε. Βιταλάκη,
2002, Μ. Μαρκοδημητράκη, 2003 και Α. Πρατικάκη, 2009).

ΤΟ Μάθημα: Η κυρία Μαρία Αντωνακάκη, ετών 83
(Dept. of Third Age, Life
University)
την ώρα του μαθήματος. Μάιος 1995,
Πανεπιστήμιο Κρήτης, Περιβόλια, Ρέθυμνο.
|
|
|
|
ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ
Απόψε πέθανε η μητέρας μας.
Κι εμείς οι λίγοι που απομείναμε
εγώ, κι η Νούλα, κι η Κατίνα, κι η Μαρίνα,
την αποχαιρετίσαμε με κλάματα
εμείς οι λιγοστοί που μείναμε
στο πατρικό στην Ελευσίνα.
Απόψε πέθανε – το λέω και ριγώ –
η κυρά-Παμεινώνταινα…η κυρα-Μαριγώ.
Οχτώ μερόνυχτα την πρόσμεναν
και τους θωρούσα που τη ζύγωναν
σαν ηλιαχτίδες μες στο δάσος
ο γερο-Παμεινώντας ο άντρας της
κι οι τρεις λεβέντες της οι γιοι της
ο Γιάννης, ο Αγησίλαος, κι ο Βάσος.
Κι απόψε βράδυ
- ώ! θλίψη, κι ώ! χαρά τους -
δρασκέλισε το σύνορο και πήε κοντά τους.
Πριν λίγες ώρες ήταν ήρεμη εντελώς.
Την κρίσιμη ώρα της που σίμωνε, φαινότανε
πως μήτε καν την είχε φανταστεί.
Κάποια στιγμή μονάχα κάρφωσε τα μάτια της
στις δυο γειτόνισσες στη Σίμω και στη Σάνα
και τις ρώτησε: «Πήρατε κρασί;»
Η μητέρα σκεφτήκαμε παραμιλεί
και κοιταχτήκαμε στα μάτια σιωπηλοί.
Και πέθανε.
Κι η Σίμω με τη Σάνα τηνε γδύσανε
και φέρανε κρασί για να ξεπλύνουνε
καθώς ταιριάζει τη νεκρή μας μάνα.
Και τότε νιώσαμε όλοι μας ριγώντας
το φοβερό το νόημα που κλείνανε
τα λόγια της στη Σίμω και στη Σάνα.
Α! Να μπορείς με κάποιο «Πήρατε κρασί»
να δρασκελάς το σύνορο κι εσύ…
Ορέστης Λάσκος