Κυρίες και κύριοι,
Θα αρχίσω την ομιλία ανατρέχοντας στις παιδικές µου μνήμες, στην ηλικία όπου το
μυθοπλαστικό στοιχείο συνέχεται µε τις πληροφορίες που εκπλήττουν το παιδικό
μυαλό και δένουν τις αναμνήσεις συνθέτοντας τον προσωπικό ιστορικό καμβά του
καθενός µας µε τα πρόσωπα και τη σημασία τους στις ιστορικές περιόδους.
Ο παππούς µου Ευτύχης Παλλήκαρης, αναδείχθηκε σύµβολο ηρωικό στα µάτια µου, µέσα
από τις οικογενειακές µου καταβολές, µετά από εξορίες και φυλακίσεις για την
δηµοκρατία και την εν ψυχρώ δολοφονία του το 1947 στην Πλατεία της Χαλέπας.
Η απαθανάτισή του µ’ έκανε να αναγνωρίζω πατριωτικά στοιχεία στα πρόσωπα των
άλλων και συνειρµικά ξαναφέρνω στο µυαλό µου την εικόνα, στο λιµάνι των Χανίων,
χαράµατα, πριν από 45 χρόνια, όπου αντίκρισα µια ψηλόλιγνη φιγούρα που
περιδιάβαζε στην προβλήτα και κοίταζε τις βάρκες και τα καΐκια που ήταν δεµένα
στο µόλο. Με πλησίασε και µε ρώτησε ποιο είναι το όνοµα της διπλανής βάρκας, η
οποία ήταν ακουµπισµένη στη δική µας. «Μαργαρίτα», του είπα. Ακόµη κα σήµερα σε
ώρες περισυλλογής αναρωτιέµαι ποια γνώση και ποιο δασκάλεµα από τις συζητήσεις
που γίνονταν στα Χανιά για τα ηρωικά πρόσωπα της εποχής ή και ο απόηχος του
τραγουδίσµατος της Μαργαρίτας-Μαργαρώ µε έκανε να ταυτίσω την ψηλόλιγνη,
επιβλητική φιγούρα και τη µορφή του προσώπου που µε πλησίασε και µου µίλησε
εκείνο το ξηµέρωµα, µε το όνοµα του Μιχάλη Θεοδωράκη, δηλαδή του Μίκη Θεοδωράκη.
Κυρίες και Κύριοι
Τύχη αγαθή εφέτος, η Σύγκλητος του Πανεπιστηµίου Κρήτης, να αποφασίσει οµόφωνα
την ανακήρυξη του Μίκη Θεοδωράκη, σε επίτιµο ∆ιδάκτορα της Φιλοσοφικής Σχολής
του. Η απόφαση της Συγκλήτου αναφέρει µεταξύ άλλων ότι στο πρόσωπο του Μίκη
«…θέλουµε
να τιµήσουµε τον πολυτάλαντο δηµιουργό στο χώρο της Τέχνης, τον πολύπαθο
αγωνιστή της ελευθερίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης, τον υπέρµαχο της
ενωτικής δύναµης του πολιτισµού, τον Κρητικό, τον Έλληνα και τον πολίτη του
κόσµου κ. Μίκη Θεοδωράκη. Θεωρούµε ότι ο κ. Μίκης Θεοδωράκης είναι ένα ζωντανό
παράδειγµα δηµιουργικότητας, ανθρωπιάς και αξιοπρέπειας για τις νέες γενιές και
τις γενιές των αιώνων που έρχονται».
Στη συνέχεια, όµως, της βιωµατικής µου προσέγγισης στον άνθρωπο και στο έργο
του, και προεκτείνοντας το σκεπτικό της Συγκλήτου του Πανεπιστηµίου Κρήτης, θέλω
να φωτίσω την πτυχή από το σύνολο έργο του Μίκη Θεοδωράκη, που αφορά στην
παιδευτική και παιδαγωγική σηµασία του, εκτός και εντός της Ακαδηµαϊκής
κοινότητας.
Θεωρώ καθήκον µου να στρέψω προς αυτή την κατεύθυνση τους θνητούς µου λόγους,
γιατί τα τελευταία χρόνια αναζητούµε τρόπο δηµιουργίας για το κοινό σχολείο
παίδευσης της Ελλάδoς, για το οποίο αγωνίστηκε και ο Μίκης Θεοδωράκης. Και
λέγοντας τελευταία χρόνια, εννοώ τα τελευταία εκατό χρόνια.
Κυρίες και κύριοι,
Έχω την υψηλή τιµή αυτή τη στιγµή να οµιλώ ενώπιον του Μίκη Θεοδωράκη, εκεί
όπου
φέγγει αθάνατη η δηµιουργία.
Αισθάνοµαι δέος, διότι εκπροσωπώ το ανώτατο Πνευµατικό Ίδρυµα της Κρήτης, το
Πανεπιστήµιο της και καλούµαι να απαθανατίσω παιδευτικά και παιδαγωγικά στοιχεία
της ζωής του, που κινούνται µεταξύ πραγµατικότητος και µύθου. ∆εν ξέρω, παρά την
ηλικία µου, πότε η επιστηµονική παρατήρηση σε τέτοιες προκλήσεις είναι επαρκές
εργαλείο, για να καταδείξει κανείς την εκκωφαντική διάσταση που λαµβάνει ο
πνευµατικός συµπαντικός ήχος, που παράγεται από την πάλµωση, όταν προσωπικότητα
και έργο σαν αυτό του Μίκη Θεοδωράκη, συγκρούονται µε αδρανείς κοινωνικές αξίες.
Κυρίες και κύριοι,
Για λόγους που αφορούν στην οικονοµία του χρόνου που απαιτεί η οµιλία µου, δεν
αναφέροµαι λεπτοµερώς στο µουσικό και συγγραφικό έργο του Μίκη Θεοδωράκη.
Αποτελεί οµολογία αυθεντική και πανσέληνη, πραγµατεία διδακτικού χαρακτήρα και
ύµνο προς τις πανανθρώπινες αξίες, όπως επίσης και τα βιωµατικά παιδευτικά
στοιχεία της καθηµερινότητάς του, εµπειρία του άρρητου, συγκεκριµένες προσδοκίες
και κατακτήσεις, από παραιτήσεις επώδυνες, καθορίζοντας έτσι αιώνια την συνέχεια
µιας σταθερής ακολουθίας στην ανθρώπινη αξία.
Κυρίες και Κύριοι
Θα σας πω όµως, ότι η σηµερινή αναζήτηση στη µεγαλύτερη διαδικτυακή µηχανή
αναζητήσεων, αποδίδει 23.900 (είκοσι τρεις χιλιάδες εννιακόσια) αποτελέσµατα, µε
βάση την ελληνική γραφή του ονόµατός του και 131.000 (εκατόν τριάντα µία
χιλιάδες) αποτελέσµατα µε βάση τη λατινική γραφή του. Αυτό και µόνο αρκεί για να
καταδείξει σε τρέχοντες όρους, την ιστορική αποτύπωση του πολυκύµαντου
παιδευτικού, πνευµατικού, πολιτικού και φιλοσοφικού βίου και έργου του Μίκη
Θεοδωράκη.
∆ιαπιστώνω ότι, το ιδιοφυές στη συνολική πορεία της ζωής του Μίκη Θεοδωράκη,
είναι η αυθόρµητη ενέργεια να προσαρµόσει τον εαυτό του προς τον εξωτερικό κόσµο,
για να αποκτήσει και ο ίδιος θέση µέσα στη γύρω του ζωή.
∆απανά τη µεγάλη ψυχή του µε χειρονοµίες µικρές, ευεργετώντας σχεδόν ανώνυµα
όπως το φως, ο ύπνος, ο αέρας.
Ο Μίκης Θεοδωράκης είναι ταυτόχρονα και θεατής και θεατρίνος. «Παίζει τη µουσική
του» και παράλληλα την ενθέτει στο παιχνίδι της επικαιρότητος καθοριστικά και αυτόµατα εξυψώνεται σε δραµατικό παράγοντα του πολιτικού σκηνικού.
Από τη µίξη αυτή, παράγει αξίες τις οποίες µε δηµιουργική οικείωση ανασυνθέτει,
για να τις επαναφέρει σε νέες µορφές στο αέναο παιχνίδι της επικοινωνίας του µε
το συλλογικό γίγνεσθαι , από το οποίο συνέχεια αντλεί στοιχεία, για να εκφράσει
κάθε φορά την πολιτική του σκέψη και να διδάξει τους εγγύς και τους µακράν, πως
η υψίστη αποστολή ήταν πάντα το όραµα και όχι το πρόγραµµα.
Πάντα σκεπτόµουν ότι είναι ανάγκη η µουσική του Μίκη Θεοδωράκη να λειτουργεί
καθοδηγητικά για τα πλήθη, όπως και η αυτοέκφραση του να κορυφώνεται µέσα από µουσική,
που έχει κεντρικό άξονα το τραγούδι.
Ο Μίκης ανακάλυψε µέσα από τους αγώνες του ότι, η φύση του κάθε τραγουδιού
καθορίζεται από τη µορφή της µουσικής ανάγκης κάθε ανθρώπου και ανταποκρίθηκε
συνθέτοντας, παίζοντας και τραγουδώντας σε όλα τα µήκη και πλάτη της γης.
Τραγουδά, ψυχή κυµαινόµενη ο Μίκης Θεοδωράκης, κατακτά την οικουµένη, την
διαπαιδαγωγεί και έτσι κατακτά την αίσθηση του χώρου. Γνωρίζουµε ότι η αίσθηση
του χώρου, σε προσωπικό επίπεδο, συντίθεται από κινητικές έννοιες οι οποίες
ανιχνεύονται στην έκφραση του τραγουδιού και συνδέονται µε τα νοήµατα του
ποιητικού λόγου, αποτελώντας έκφραση υψηλότατη συναισθηµατικής αξίας,
χαρακτηριστικό υλικό της πρωτογενούς δόµησης της προσωπικότητας του Μίκη.
Η παραπάνω διαπίστωση εξηγεί τη στάση που κράτησε ο Μίκης Θεοδωράκης και η οποία
τον βοήθησε όχι µόνο να επιβιώσει από τις αντιφάσεις του καθηµερινού πολιτικού
βίου, αλλά να παράγει πρωτογενή σκέψη και µε το έργο του να διαπαιδαγωγήσει
ετερόκλητες πολιτιστικές οµάδες, να αυτονοµηθεί στον χρόνο και στο χώρο, να
γίνει συνέχεια του αρχαίου Ελληνικού τρόπου σκέψης, δηλαδή µια συνολική εικόνα
του κόσµου, του ανθρώπου και του ανθρωπεύεσθαι.
Κυρίες και Κύριοι , Αγαπητοί µου συµπολίτες
Το επόµενο βήµα θα το αφιερώσω στο ηρωικό στοιχείο που συνέχει το έργο και τη
ζωή του Μίκη Θεοδωράκη, που προκύπτει ως αντίφαση λογική: σε µια πραγµατικότητα
που ζητά την υψηλότερη διανοητική συγκέντρωση, για τη σύλληψη και δηµιουργία
κατ’ επέκταση του πολυσχιδούς έργου η έκθεση της ζωής του δηµιουργού σε
παντοειδείς κινδύνους, αντιστρατεύεται αυτή καθαυτή τη δηµιουργικότητα.
Μόνο στην αντίληψη της συγκρότησης της Ελληνικής τραγικής σκέψης υπηρετείται
αυτή η λογική ασυµβατότητα και ο Μίκης έµπλεος φόβου και πάθους, απελευθερώνει
τους γύρω του και απελευθερώνεται µέσα στο δηµιουργικό του γίγνεσθαι.
Άλλωστε πώς αλλιώς να ψηλαφήσεις την σάρκα της ουτοπίας;
Η τελεολογική προσέγγιση από τον οµιλούντα αφορά, στη σηµασία της αναδοχής από
την Ακαδηµαϊκή µας κοινότητα και την ένθεση στις τάξεις της του έργου του Μίκη
Θεοδωράκη, ως έργο που διέπεται από τυπικά Ακαδηµαϊκά κριτήρια και ως τέτοιο,
συµβάλλει στην πρόοδο του πνεύµατος, µέσα από τις επιστήµες: της τέχνης της µουσικής,
της αισθητικής της µουσικής, της παιδαγωγικής της µουσικής.
Η αποδοχή του λειτουργικού βιωµατικού χαρακτήρα της µουσικής του από το
οικουµενικό ακροατήριο, αποτελεί συνειδητή επιδίωξη του Μίκη Θεοδωράκη, γι’ αυτό
τελετουργεί, προβάλλοντας διαχρονικά ιδεώδη, ανθρωπιστικές αξίες και έτσι,
συνταυτίζεται µε το ηθικώς δέον της Ακαδηµαϊκής σκέψης.
Κυριες και Κύριοι
Με την αναγόρευση του Μίκη Θεοδωράκη σε Επίτιµο ∆ιδάκτορα της Φιλοσοφικής
Σχολής, το Πανεπιστήµιο Κρήτης, ως συνέχεια των αγώνων και των θυσιών των Κρητών
και παραγωγή της µεγάλης πνευµατικής κληρονοµιάς του Θεοτοκόπουλου, του
Καζαντζάκη, του Πρεβελάκη, αναδεικνύει ως παρακαταθήκη πνευµατικής ουσίας, τη
σύζευξη του βιωµατικού, ανθρωπιστικού έργου, µε την επιστηµολογική παρατήρηση
και έρευνα.
∆ιότι το σώµα του έργου του Μίκη Θεοδωράκη αποτελεί πολύτιµο πρωτογενές υλικό, µνηµείο
για την ανθρωπότητα.
Η χωροχρονική του αφετηρία το συνδέει µε την Κρήτη, την Ελλάδα, την οικουµένη
και το διαχέει σε όλα τα µήκη και τα πλάτη της Επιστηµονικής κοινότητας, η οποία
θα οικειωθεί δηµιουργικά την πνευµατικότητά του.
Η επικαιρότητα, µου επιβάλει να ολοκληρώσω αυτή τη θέση, µε πρόσφατο παράδειγµα,
από τις τελευταίες Πανελλαδικές εξετάσεις του Υπουργείου Παιδείας, όπου οι µαθητές
κλήθηκαν να διατυπώσουν τις σκέψεις τους, µε αφορµή κείµενο του Μίκη Θεοδωράκη,
υπό τον τίτλο: Μια σκέψη για τον 21ο αιώνα.
Μίκη Θεοδωράκη,
Περιποιεί µεγάλη τιµή στο
Πανεπιστήµιο Κρήτης, η αποδοχή της
αναγόρευσης Σου ,
σε Επίτιµο ∆ιδάκτορα της Φιλοσοφικής του
Σχολής.
Μίκη,